e-Fatura ve ön muhasebe sözlüğü
Faturada, e-belgede ve ön muhasebede sık geçen 60 terimin sade açıklaması. Mevzuattan gelen terimlerde dayanak, resmî kaynağıyla birlikte verilir.
A
- Alacak YaşlandırmaAlacak yaşlandırma, tahsil edilmemiş satış faturalarının vadesinden bu yana geçen süreye göre 1–30, 31–60, 61–90 ve 90 günden fazla gibi gruplara ayrılarak gösterildiği tahsilat raporudur.
- Aracı Hizmet SağlayıcıAracı hizmet sağlayıcı, başkalarına ait mal ve hizmetlerin elektronik ortamda satışına imkân veren pazaryeri gibi platformları işleten, satıcı ile alıcıyı bir araya getiren gerçek ya da tüzel kişidir.
B
- BarkodBarkod, bir ürünü tanımlayan numaranın paralel çizgiler hâlinde basılarak okuyucu ya da kamerayla hızlıca okunmasını sağlayan tek boyutlu koddur; satış, stok sayımı ve mal kabulünde kullanılır.
- Belge Saklama SüresiBelge saklama süresi, işletmenin defter ve belgelerini vergi incelemesi ve ticari uyuşmazlıklar için saklamak zorunda olduğu süredir; vergi mevzuatında 5 yıl, Türk Ticaret Kanunu’nda 10 yıldır.
- Belirlenmiş AlıcılarBelirlenmiş alıcılar, KDV Genel Uygulama Tebliği’nde sayılan ve belirli mal ya da hizmet alımlarında KDV tevkifatı yapmakla sorumlu tutulan; kamu idareleri, bankalar ve Borsa İstanbul’da işlem gören şirketler gibi alıcılardan oluşan gruptur.
- BeratBerat, e-Defter tutan mükellefin her dönem için oluşturduğu, defterin özet bilgilerini taşıyan, mali mühür ya da e-imzayla onaylanarak GİB’e yüklenen ve GİB onayıyla tamamlanan elektronik dosyadır.
- Brüt Satış HasılatıBrüt satış hasılatı, bir işletmenin belirli bir hesap döneminde mal ve hizmet satışlarından elde ettiği, satıştan iadeler, satış iskontoları ve diğer indirimler düşülmeden önceki toplam satış tutarıdır.
C
- Cari HesapCari hesap, bir işletmenin müşteri ve tedarikçileriyle olan borç-alacak ilişkisini fatura, tahsilat, ödeme ve çek hareketleriyle izlediği, her karşı taraf için ayrı ayrı tutulan hesaptır.
- Cari Hesap EkstresiCari hesap ekstresi, bir müşteri ya da tedarikçiyle seçilen tarih aralığındaki bütün fatura, tahsilat ve ödeme hareketlerini borç, alacak ve yürüyen bakiye sütunlarıyla gösteren hesap dökümüdür.
E
- e-Arşiv Faturae-Arşiv fatura, e-Fatura sistemine kayıtlı olmayan işletmelere ve bireylere elektronik ortamda düzenlenen, GİB’e raporlanan ve alıcıya elektronik ya da kâğıt çıktı olarak ulaştırılan fatura belgesidir.
- e-Belgee-Belge, fatura, irsaliye, makbuz ve defter gibi vergi belgelerinin Gelir İdaresi Başkanlığı’nın (GİB) belirlediği biçim ve yöntemlerle elektronik ortamda oluşturulup onaylandığı, iletildiği ve saklandığı belgelerin ortak adıdır.
- e-Deftere-Defter, Vergi Usul Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu’na göre tutulması gereken yevmiye defteri ile büyük defterin elektronik ortamda belirlenen biçimde oluşturulan, mali mühür ya da e-imzayla onaylanan hâlidir.
- e-Faturae-Fatura, e-Fatura sistemine kayıtlı iki mükellef arasında elektronik ortamda XML biçiminde düzenlenen, mali mühür ya da e-imzayla onaylanıp GİB üzerinden alıcıya iletilen ve kâğıt faturayla aynı hukuki niteliği taşıyan belgedir.
- e-Fatura Mükellef Sorgulamae-Fatura mükellef sorgulama, bir alıcının vergi ya da T.C. kimlik numarasıyla e-Fatura sistemine kayıtlı olup olmadığının kontrol edilmesidir; sonuç, kesilecek belgenin e-Fatura mı e-Arşiv mi olacağını belirler.
- e-Gider Pusulasıe-Gider Pusulası, vergi mükellefi olmayan kişilerden mal ya da hizmet alan işletmenin kâğıt gider pusulası yerine elektronik ortamda, GİB’in teknik kılavuzundaki biçime uygun olarak düzenlediği belgedir.
- e-İrsaliyee-İrsaliye, malın sevkiyatında kâğıt sevk irsaliyesinin yerine geçen, e-İrsaliye sistemine kayıtlı mükellefler arasında elektronik ortamda düzenlenip GİB üzerinden iletilen ve malın cinsini, miktarını ve taşıma bilgilerini gösteren belgedir.
- e-SMMe-SMM, serbest meslek erbabının verdiği hizmet karşılığında aldığı ücreti göstermek için kâğıt serbest meslek makbuzu yerine elektronik ortamda düzenlediği, GİB’e ve müşteriye iletilen makbuz belgesidir.
- ETTNETTN, her e-Fatura, e-Arşiv fatura ve e-İrsaliye oluşturulurken belgeye verilen, onu sistemdeki diğer tüm belgelerden ayıran ve 36 karakterlik UUID biçiminde yazılan tekil kimlik numarasıdır.
F
- FaturaFatura, satılan bir mal ya da yapılan bir iş karşılığında müşterinin borçlandığı tutarı göstermek için satıcının düzenleyip alıcıya verdiği, vergi ve ticaret hukukunda temel kabul edilen ticari belgedir.
- Fatura Düzenleme SınırıFatura düzenleme sınırı, nihai tüketiciye yapılan satışlarda fatura verilmesini zorunlu kılan, Vergi Usul Kanunu’nun 232. maddesine dayanan, her yıl güncellenen ve 2026 için 12.000 TL olarak uygulanan tutardır.
- Fatura Düzenleme SüresiFatura düzenleme süresi, malın teslim edildiği ya da hizmetin yapıldığı tarihten itibaren faturanın en geç düzenlenmesi gereken, Vergi Usul Kanunu’na göre genel kural olarak 7 gün olan yasal süredir.
- Fatura İptaliFatura iptali, hatalı ya da gereksiz düzenlenmiş bir faturanın hükümsüz kılınması işlemidir; e-belgelerde iptal, belgenin türüne ve gönderim senaryosuna göre farklı yollarla yapılır ve GİB’e bildirilir.
- Faturaya İtirazFaturaya itiraz, faturayı alan tarafın içeriğini kabul etmediğini Türk Ticaret Kanunu’nda öngörülen yollarla ya da e-Fatura sistemindeki ret yanıtıyla, faturayı aldığı tarihten itibaren 8 gün içinde satıcıya bildirmesidir.
G
- GİB e-Belge PortalıGİB e-Belge Portalı, kendi yazılım altyapısı ya da özel entegratörü olmayan mükelleflerin e-Fatura, e-Arşiv ve diğer e-belgelerini Gelir İdaresi Başkanlığı’nın internet uygulaması üzerinden elle düzenleyip görüntülediği sistemdir.
- Gider PusulasıGider pusulası, işletmenin vergi mükellefi olmayan kişilerden ya da vergiden muaf esnaftan aldığı mal veya hizmet için, fatura yerine satıcının değil alıcının düzenlediği ve iki tarafın imzaladığı belgedir.
İ
- İade Faturasıİade faturası, faturayla satın alınan malın kısmen ya da tamamen satıcıya geri gönderilmesinde iadeyi belgelemek ve KDV’nin düzeltilmesini sağlamak için asıl faturaya atıf yapılarak düzenlenen faturadır.
- İhracat Faturasıİhracat faturası, yurt dışındaki alıcıya yapılan mal teslimi ya da hizmet için düzenlenen, KDV Kanunu’ndaki ihracat istisnası nedeniyle KDV hesaplanmayan ve e-Fatura kayıtlılarınca e-Fatura olarak kesilen faturadır.
- İrsaliyeli Faturaİrsaliyeli fatura, malın teslimi anında düzenlenerek hem fatura hem sevk irsaliyesi işlevi gören, uygulamada “irsaliye yerine geçen fatura” olarak da anılan ve ayrıca irsaliye düzenlenmesini gerektirmeyen faturadır.
- İstisna Faturasıİstisna faturası, KDV Kanunu’nda vergiden istisna tutulan bir teslim ya da hizmet için KDV hesaplanmadan düzenlenen ve faturada istisnanın dayandığı kanun maddesine açıkça atıf yapılan faturadır.
K
- KarekodKarekod, e-Fatura ve e-Arşiv faturanın görüntüsüne basılan, satıcının vergi numarası, belge numarası, tarih, matrah ve toplam tutar gibi temel bilgileri makinece okunabilir biçimde taşıyan iki boyutlu koddur.
- Kasa HesabıKasa hesabı, işletmenin elindeki nakit parayı izlediği hesaptır; nakit tahsilatlarla artar, nakit ödemeler, giderler ve bankaya yatırılan tutarlarla azalır, bakiyesi her gün yapılan fiilî kasa sayımıyla tutmalıdır.
- KDV OranlarıKDV oranları, mal ve hizmet teslimlerinde katma değer vergisinin matraha uygulanan yüzdeleridir; Türkiye’de 2026 yılında genel oran %20, indirimli oranlar ise %10 ve %1 olarak uygulanır.
- KDV TevkifatıKDV tevkifatı, belirli mal ve hizmet işlemlerinde hesaplanan KDV’nin bir kısmının satıcı yerine alıcı tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilip vergi dairesine ödenmesini sağlayan kesinti uygulamasıdır.
- KEPKEP, elektronik iletinin gönderildiği ve alıcıya ulaştığı anı ve içeriğini kayıt altına alarak delil niteliği kazandıran, iadeli taahhütlü mektubun elektronik karşılığı sayılan güvenli e-posta hizmetidir.
- KontörKontör, e-Fatura, e-Arşiv ve e-İrsaliye gibi e-belgelerin gönderilmesi ve alınması için önceden yüklenen kullanım birimidir; Vonahesap’ta gönderilen ve size gelen her e-belge 1 kontör kullanır.
M
- Mali MühürMali mühür, şirketlerin ve diğer kurumların e-Fatura, e-Arşiv ve e-Defter gibi elektronik belgelerini onaylamak için kullandığı, kâğıt belgedeki kaşe ve imzanın elektronik karşılığı sayılan elektronik sertifikadır.
- MatrahMatrah, bir verginin hesaplanmasında üzerine vergi oranı uygulanan tutardır; faturada KDV matrahı, genellikle satılan mal ya da hizmetin iskonto düşüldükten sonra kalan KDV hariç bedelidir.
Ö
- Özel EntegratörÖzel entegratör, mükelleflerin e-Fatura, e-Arşiv ve e-İrsaliye gibi belgelerini oluşturan, mali mühürle onaylayan, alıcıya ve GİB’e ileten, bu iş için GİB’den izin almış bilgi işlem kuruluşudur.
- Özel Usulsüzlük CezasıÖzel usulsüzlük cezası, fatura, gider pusulası, fiş ve irsaliye gibi belgelerin hiç verilmemesi, alınmaması ya da kurallara aykırı düzenlenmesi hâlinde Vergi Usul Kanunu’nun 353. maddesine göre kesilen vergi cezasıdır.
P
- Perakende Satış FişiPerakende satış fişi, nihai tüketiciye yapılan ve fatura düzenleme sınırını aşmayan perakende satışlarda fatura yerine verilebilen, satışın tarihini ve tutarını gösteren belgedir; uygulamada çoğunlukla ödeme kaydedici cihaz fişiyle verilir.
- Proforma FaturaProforma fatura, satış gerçekleşmeden önce alıcıya mal ya da hizmetin fiyatını, miktarını ve koşullarını bildirmek için fatura görünümünde hazırlanan, ancak hukuken fatura sayılmayan bir teklif belgesidir.
S
- Sanal Ba-BsSanal Ba-Bs, mükelleflerin birbirleriyle yaptığı mal ve hizmet alış ve satışlarını gösteren Ba-Bs bilgilerinin, e-Fatura sistemindeki belgelerden GİB tarafından elektronik ortamda oluşturulan karşılığını anlatmak için kullanılan ifadedir.
- SenetSenet (bono), borçlunun belirli bir tutarı belirli bir vadede alacaklıya ya da onun emrine ödemeyi kayıtsız şartsız üstlendiği yazılı belgedir; vadeli satışlarda borcun belgelenmesi için kullanılır.
- Sevk İrsaliyesiSevk irsaliyesi, malın bir yerden başka bir yere taşınması sırasında taşıtta bulunması gereken, malın cinsini ve miktarını, gönderen ile alıcıyı gösteren ve malın sevkini kanıtlayan belgedir.
- Stok TakibiStok takibi, işletmenin elindeki ürünlerin miktarını, maliyetini ve giriş-çıkış hareketlerini alış, satış, iade ve sayım kayıtlarıyla izleyerek her an ne kadar mal bulunduğunu bilmesini sağlayan süreçtir.
T
- Tahsilat MakbuzuTahsilat makbuzu, bir müşteriden nakit, havale ya da kartla alınan paranın tarihini, tutarını, ödeme yöntemini ve hangi cari adına kaydedildiğini gösteren, işletmenin kendi içinde kullandığı numaralı belgedir.
- TCKNTCKN (T.C. kimlik numarası), Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına verilen 11 haneli kimlik numarasıdır; faturada şahıs işletmelerinin ve bireysel alıcıların kimliğini göstermek için vergi numarası yerine kullanılır.
- TeklifTeklif, bir işletmenin müşterisine satmayı önerdiği mal ya da hizmeti, fiyatını, miktarını ve geçerlilik süresini yazılı olarak bildirdiği belgedir; kabul edilirse siparişe ve faturaya dönüşür.
- Tekrarlayan FaturaTekrarlayan fatura, kira, abonelik, bakım ya da danışmanlık gibi her dönem aynı müşteriye aynı içerikle kesilen faturanın bir şablona bağlanarak sizin belirlediğiniz günlerde kendiliğinden düzenlenmesidir.
- Temel Fatura SenaryosuTemel fatura senaryosu, e-Fatura’nın alıcıya ulaştığında sistem içinde kabul ya da ret yanıtı beklenmeyen, iptal ve itirazın ise GİB portalı ve Türk Ticaret Kanunu’ndaki yollarla yürütüldüğü gönderim türüdür.
- Tevkifat OranıTevkifat oranı, tevkifatlı bir işlemde hesaplanan KDV’nin ne kadarının alıcı tarafından beyan edileceğini gösteren, 2/10 ya da 9/10 gibi onda bir cinsinden ifade edilen paydır.
- Ticari Fatura SenaryosuTicari fatura senaryosu, alıcının kendisine iletilen e-Faturayı belirli bir süre içinde sistem üzerinden kabul ya da ret yanıtıyla cevaplayabildiği, böylece itirazın e-Fatura sistemi içinde yapılabildiği gönderim türüdür.
U
- UBL-TRUBL-TR, uluslararası UBL (Universal Business Language) XML standardının Türkiye’ye uyarlanmış hâli olup e-Fatura, e-Arşiv ve e-İrsaliye gibi e-belgelerin GİB’in belirlediği ve bütün yazılımların ortak kullandığı elektronik XML biçimidir.
- Uygulama YanıtıUygulama yanıtı, ticari senaryoyla gönderilen bir e-Faturayı alan mükellefin faturayı kabul ettiğini ya da reddettiğini satıcıya e-Fatura sistemi üzerinden bildirdiği, kabul ya da ret olmak üzere iki türü bulunan elektronik yanıt belgesidir.
V
- VadeVade, bir borcun ödenmesi gereken tarihtir; vadeli satışta faturanın, çek ve senette belgenin üzerinde yazılı ödeme günü, alacak takibinin ve nakit planlamasının en temel bilgisidir.
- VirmanVirman, işletmenin kendi hesapları arasında, örneğin kasadan bankaya ya da POS hesabından banka hesabına yapılan para aktarımıdır; toplam varlığı değiştirmez, yalnız paranın durduğu yeri değiştirir.
- VKNVKN (vergi kimlik numarası), Gelir İdaresi’nin şirketlere ve diğer vergi mükelleflerine verdiği 10 haneli numaradır; faturada hem düzenleyenin hem de alıcının vergi dairesiyle birlikte yazılır.