Bu araç neyi kontrol eder?
Vergi kimlik numarası (VKN) ve T.C. kimlik numarası (TCKN) rastgele sayılar değildir: son haneleri, önceki hanelerden belirli bir formülle hesaplanan kontrol haneleridir. Araç, girdiğiniz numaranın kontrol hanelerini yeniden hesaplar ve numaradakilerle karşılaştırır. Böylece fatura ya da cari kart açarken yapılan yazım hatalarının (eksik hane, yer değiştirmiş iki rakam, yanlış tuş) büyük bölümü daha kayıt aşamasında yakalanır.
Önemli: Bu bir algoritma kontrolüdür. “Geçerli” sonucu, numaranın yazım kuralına uyduğunu gösterir; numaranın gerçekten birine ait olduğunu, vergi dairesinde kayıtlı ya da faal olduğunu göstermez. Mükellefin kaydını ve unvanını görmek için Gelir İdaresi Başkanlığı’nın sorgu ekranlarını kullanmanız gerekir.
VKN mi, TCKN mi?
| VKN | TCKN | |
|---|---|---|
| Hane sayısı | 10 | 11 |
| Kimde kullanılır? | Şirketler (limited, anonim vb.), dernek ve vakıf iktisadi işletmeleri, kamu kurumları | Gerçek kişiler: şahıs şirketi sahipleri, serbest meslek erbabı ve bireysel alıcılar |
| Kontrol hanesi | Son 1 hane | Son 2 hane |
Gerçek kişilerde T.C. kimlik numarası vergi kimlik numarası yerine geçer. Araç, girdiğiniz hane sayısına bakarak hangisi olduğunu kendiliğinden belirler.
VKN kontrol hanesi nasıl hesaplanır?
İlk 9 hane soldan sağa sırayla işlenir (1. hane için i = 1, 9. hane için i = 9):
- Haneye (10 − i) eklenir ve sonucun birler basamağı alınır: a = (hane + 10 − i) mod 10.
- a, 2’nin (10 − i). kuvvetiyle çarpılır ve 9’a bölümünden kalan alınır: b = (a × 210 − i) mod 9.
- a sıfırdan farklıyken b sıfır çıkarsa b = 9 kabul edilir.
- 9 hanenin b değerleri toplanır; kontrol hanesi (10 − toplam mod 10) mod 10 olur.
Örnek: 4730112348
İlk dokuz hane 4-7-3-0-1-1-2-3-4. Adımlar uygulandığında b değerleri sırasıyla 6, 2, 0, 6, 3, 8, 4, 2, 1 çıkar; toplam 32’dir. (10 − 32 mod 10) mod 10 = (10 − 2) mod 10 = 8. Numaranın son hanesi de 8 olduğu için kontrol geçer. Aynı numarayı 4730112349 yazarsanız araç “geçersiz” der.
TCKN kontrol haneleri nasıl hesaplanır?
- İlk hane 0 olamaz.
- 10. hane = (1, 3, 5, 7 ve 9. hanelerin toplamı × 7 − 2, 4, 6 ve 8. hanelerin toplamı) mod 10.
- 11. hane = ilk 10 hanenin toplamı mod 10.
Örnek: 10000000146
Tek sıradaki haneler (1, 0, 0, 0, 1) toplamı 2, çift sıradakiler (0, 0, 0, 0) toplamı 0. 10. hane = (2 × 7 − 0) mod 10 = 4. İlk 10 hanenin toplamı 1 + 1 + 4 = 6, yani 11. hane 6’dır. Numara 10000000146 olduğu için iki kontrol de geçer.
Sık yapılan hatalar
- Algoritma kontrolünü kayıt sorgusu sanmak. Kurala uyan ama kimseye ait olmayan numaralar üretilebilir. Yeni bir müşteriyle çalışmaya başlarken unvanı ve vergi dairesini ayrıca doğrulayın.
- Şahıs şirketine VKN yazmak ya da TCKN yazmak arasında kararsız kalmak. Şahıs işletmesinin faturasında genellikle sahibinin T.C. kimlik numarası kullanılır; emin değilseniz müşterinizden vergi levhasını isteyin.
- Başında 0 olan VKN’yi kısaltmak. VKN 0 ile başlayabilir; tabloda sayı olarak saklanan numaralar baştaki sıfırı kaybeder ve 9 haneye düşer.
