Amortisman nedir?
İşletmede bir yıldan fazla kullanılan ve zamanla yıpranan ya da değer kaybeden kıymetlerin (taşıt, makine, bilgisayar, mobilya, bina) maliyeti, alındığı yıl bir seferde gider yazılmaz; faydalı ömrü boyunca yıllara bölünerek gidere dönüştürülür. Bu işleme amortisman denir (VUK md. 313).
Doğrudan gider yazma sınırı (2026)
Değeri 12.000 ₺’yi aşmayan alet, edevat, mefruşat ve demirbaşlar amortismana tabi tutulmadan doğrudan gider yazılabilir. Bu tutar 588 Sıra No’lu VUK Genel Tebliği ile 1 Ocak 2026’dan itibaren uygulanır. İktisadi ve teknik bakımdan bütünlük oluşturan kıymetlerde (ör. birlikte alınan bir masa takımı) sınır topluca dikkate alınır.
Normal amortisman
Kıymetin maliyet bedeli, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın ilan ettiği faydalı ömre göre her yıl eşit tutarlarla itfa edilir. Oran = 1 / Faydalı ömür, Yıllık amortisman = Maliyet bedeli × Oran. 5 yıl ömürlü bir kıymetin oranı %20’dir.
Azalan bakiyeler yöntemi
Yalnız bilanço esasına göre defter tutan mükellefler seçebilir (VUK mük. md. 315):
- Oran, normal amortisman oranının iki katıdır, ancak %50’yi geçemez.
- Her yıl oran, maliyetten o güne kadar ayrılan amortismanlar düşüldükten sonra kalan değere uygulanır.
- Süre normal amortismandaki gibidir; son yıla kalan değerin tamamı o yıl itfa edilir.
- Azalan bakiyelerden normal yönteme geçilebilir; normal yöntemden azalan bakiyelere geçilemez (VUK mük. md. 320).
Örnek 1: 250.000 ₺, 5 yıl
| Yıl | Normal (%20) | Azalan bakiyeler (%40) |
|---|---|---|
| 1 | 50.000,00 ₺ | 100.000,00 ₺ |
| 2 | 50.000,00 ₺ | 60.000,00 ₺ |
| 3 | 50.000,00 ₺ | 36.000,00 ₺ |
| 4 | 50.000,00 ₺ | 21.600,00 ₺ |
| 5 | 50.000,00 ₺ | 32.400,00 ₺ (kalan değer) |
Azalan bakiyelerde ilk yıllarda daha çok gider yazılır; toplam amortisman iki yöntemde de maliyet bedeline eşittir.
Kıst amortisman (binek otomobil)
İşletmeye ait binek otomobillerde, aktife girdiği yıl için yalnız kalan aylar kadar amortisman ayrılır; ay kesri tam ay sayılır. Ayrılmayan kısım, amortisman süresinin son yılında itfa edilir (VUK md. 320). Binek otomobil kiralama ya da işletmeciliği yapanların bu amaçla kullandığı otomobiller bu kuralın dışındadır.
Örnek 2: Temmuzda alınan binek otomobil
1.200.000 ₺ maliyetli, 5 yıl ömürlü binek otomobil Temmuz’da aktife giriyor. Normal yıllık amortisman 240.000 ₺’dir; ilk yıl yalnız Temmuz–Aralık için 240.000 × 6 / 12 = 120.000 ₺ ayrılır. 2–4. yıllarda 240.000 ₺, son yılda ayrılmayan 120.000 ₺ eklenerek 360.000 ₺ ayrılır.
Binek otomobillerde amortismana esas alınabilecek tutar ve gider kısıtlamaları ayrıca Gelir ve Kurumlar Vergisi kanunlarında düzenlenir; bu araç o sınırları uygulamaz.
Bilmeniz gereken diğer kurallar
- Mükellefler, ilan edilen faydalı ömürden kısa olmamak üzere ve onun iki katını ve 50 yılı aşmamak üzere amortisman süresini kendileri belirleyebilir; seçilen süre sonradan değiştirilemez (VUK md. 320).
- Dileyen mükellefler yeni aktife giren kıymetlerde gün esasına göre amortisman ayırabilir; bu araç yıllık hesap yapar.
- Bir yıl amortisman ayrılmaması ya da düşük oranla ayrılması amortisman süresini uzatmaz; ayrılmayan tutar sonraki yıllara aktarılamaz.
Sık yapılan hatalar
- KDV dahil tutarı maliyet almak. İndirilebilen KDV maliyet bedeline girmez; KDV hariç tutarı esas alın.
- Azalan bakiyelerde oranı %50’nin üstüne çıkarmak. 2 yıl ömürlü bir kıymette normal oran zaten %50’dir; azalan bakiyelerde de %50 uygulanır.
- Son yılda oranı uygulamak. Hem azalan bakiyelerde hem kıst amortismanda son yıl, kalan değerin tamamı itfa edilir.
