Çek iskontosu nedir?
Vadesi gelmemiş bir çeki bankaya ya da faktoring şirketine vermeden önce paraya çevirmeye çek kırdırma, bunun karşılığında tutardan düşülen bedele iskonto denir. İskonto; çek tutarına, vadeye kalan gün sayısına ve yıllık iskonto oranına göre hesaplanır.
Formüller (365 gün esası)
A çek tutarı, n vadeye kalan gün, t yıllık iskonto oranı (%) olsun. Gün sayısı, iskonto tarihi ile vade tarihi arasındaki takvim günüdür.
- Dış iskonto (ticari iskonto): İskonto = A × n × t / 36.500. İskonto, çekin vadedeki tutarı üzerinden hesaplanır.
- İç iskonto (hakiki iskonto): İskonto = A × n × t / (36.500 + n × t). İskonto, bugün ele geçen tutar üzerinden hesaplanır.
- Ele geçecek tutar = A − İskonto
Aynı oranla dış iskonto her zaman iç iskontodan fazladır; çünkü dış iskontoda faiz, henüz elinize geçmemiş vade tutarı üzerinden işletilir.
Örnek 1: 90 günlük çek
100.000 ₺ tutarlı, vadesine 90 gün kalan bir çek, yıllık %45 oranla kırdırılıyor.
| Dış iskonto | İç iskonto | |
|---|---|---|
| İskonto tutarı | 11.095,89 ₺ | 9.987,67 ₺ |
| Ele geçecek tutar | 88.904,11 ₺ | 90.012,33 ₺ |
Dış iskontoda hesap 100.000 × 90 × 45 / 36.500; iç iskontoda 100.000 × 4.050 / (36.500 + 4.050) şeklindedir.
Örnek 2: 60 günlük çek
250.000 ₺ tutarlı, 60 gün vadeli çek yıllık %40 dış iskonto oranıyla kırdırılırsa iskonto 250.000 × 60 × 40 / 36.500 = 16.438,36 ₺, ele geçecek tutar 233.561,64 ₺ olur.
Bankaların uygulaması farklı olabilir
Bu araç 365 gün esasıyla basit iskonto hesaplar. Bankalar ve faktoring şirketleri 360 gün esası kullanabilir, iskontoya ek olarak komisyon, masraf ve BSMV gibi kalemler yansıtabilir, gün sayısına birkaç günlük takas süresi ekleyebilir. Teklif aldığınız kurumun hesap dökümünü bu araçla karşılaştırarak gerçek maliyeti görebilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Yıllık oranı doğrudan uygulamak. %45 yıllık oran 90 günlük çekte tutarın %45’i değil, yaklaşık %11’idir; oran gün sayısıyla orantılanır.
- İç ve dış iskontoyu karıştırmak. Kurumun hangi yöntemi kullandığını sorun; aynı oranla sonuçlar arasında binlerce lira fark olabilir.
- Masrafları gözden kaçırmak. Yalnız iskonto oranını karşılaştırmak yanıltıcıdır; toplam kesintiye bakın.
